← On the Method of Zadig: Essay #1 from "Science and Hebrew Tradition"

On the Method of Zadig: Essay #1 from "Science and Hebrew Tradition" — Page 11

English → Vi Full Text Level 8/10

History, in the ordinary acceptation of the word, is based upon the interpretation of documentary evidence; and documents would have no evidential value unless historians were justified in their assumption that they have come into existence by the operation of causes similar to those of which documents are, in our present experience, the effects.

Lịch sử, theo nghĩa thông thường của từ này, được dựa trên sự diễn giải các bằng chứng tài liệu; và các tài liệu sẽ không có giá trị chứng cứ trừ khi các nhà sử học có cơ sở chính đáng trong giả định của họ rằng những tài liệu đó đã ra đời thông qua sự vận hành của các nguyên nhân tương tự như những nguyên nhân mà các tài liệu, trong kinh nghiệm hiện tại của chúng ta, là kết quả của chúng.

If a written history can be produced otherwise than by human agency, or if the man who wrote a given document was actuated by other than ordinary human motives, such documents are of no more evidential value than so many arabesques.

Nếu một bộ lịch sử thành văn có thể được tạo ra bằng cách khác ngoài tác nhân con người, hoặc nếu người đã viết một tài liệu nhất định bị thúc đẩy bởi những động cơ khác với động cơ thông thường của con người, thì những tài liệu như vậy không có giá trị chứng cứ hơn gì so với những hoa văn arabesque.

Archaeology, which takes up the thread of history beyond the point at which documentary evidence fails us, could have no existence, except for our well grounded confidence that monuments and works of art or artifice, have never been produced by causes different in kind from those to which they now owe their origin.

Khảo cổ học, vốn tiếp nối sợi chỉ lịch sử vượt ra ngoài điểm mà tại đó bằng chứng tài liệu không còn giúp ích được cho chúng ta, sẽ không thể tồn tại, ngoại trừ nhờ vào niềm tin có cơ sở vững chắc của chúng ta rằng các công trình kỷ niệm và các tác phẩm nghệ thuật hay nhân tạo chưa bao giờ được tạo ra bởi những nguyên nhân khác về bản chất so với những nguyên nhân mà chúng hiện nay có được nguồn gốc của mình.

And geology, which traces back the course of history beyond the limits of archaeology, could tell us nothing except for the assumption that, millions of years ago, water, heat, gravitation, friction, animal and vegetable life, caused effects of the same kind as they now cause.

Và địa chất học, vốn truy ngược dòng chảy lịch sử vượt ra ngoài giới hạn của khảo cổ học, sẽ không thể nói với chúng ta điều gì ngoại trừ dựa trên giả định rằng, hàng triệu năm trước, nước, nhiệt, lực hấp dẫn, ma sát, sự sống động vật và thực vật, đã gây ra những tác động cùng loại như chúng gây ra ngày nay.

Nay, even physical astronomy, in so far as it takes us back to the uttermost point of time which palaetiological science can reach, is founded upon the same assumption.

Hơn nữa, ngay cả thiên văn học vật lý, trong chừng mực nó đưa chúng ta trở lại điểm xa nhất trong thời gian mà khoa học cổ nguyên học có thể đạt tới, cũng được xây dựng trên cùng một giả định đó.

If the law of gravitation ever failed to be true, even to a small extent, for that period, the calculations of the astronomer have no application.

Nếu định luật hấp dẫn từng không còn đúng, dù chỉ ở một mức độ nhỏ, trong giai đoạn đó, thì các tính toán của nhà thiên văn học sẽ không có bất kỳ ứng dụng nào.

Vocabulary

Lịch: Lịch — Calendar; relating to history or schedule
sử: sử — History; historical record or chronicle
theo: theo — According to; to follow or pursue
nghĩa: nghĩa — Meaning; sense or definition of a word
thông: thông — Common; general or widely understood
thường: thường — Usual; ordinary or normal
của: của — Of; belonging to someone or something
từ: từ — Word; from; a unit of language
này: này — This; referring to something nearby or mentioned
được: được — To be able to; indicates passive or achievement
dựa: dựa — To be based on; to rely upon something
trên: trên — On; above; upon a surface or basis
sự: sự — Nominalizer prefix; turns verbs into abstract nouns
diễn: diễn — To interpret; to perform or express meaning
giải: giải — To explain; to interpret or solve something
các: các — Various; plural marker for nouns in Vietnamese
bằng: bằng — By means of; evidence or proof of something
chứng: chứng — Evidence; proof or testimony supporting a claim
tài: tài — Talent; document-related when combined with liệu
liệu: liệu — Material; data or documentary source
và: và — And; connecting words, phrases or clauses
sẽ: sẽ — Will; future tense marker in Vietnamese
không: không — No; not; negation of a verb or adjective
có: có — To have; to exist or possess something
giá: giá — Value; price or worth of something
trị: trị — Worth; value when combined with giá
cứ: cứ — To keep doing; just go ahead persistently
trừ: trừ — Except; unless; to subtract or exclude
khi: khi — When; at the time of an event
nhà: nhà — House; scholar or expert in a field
học: học — To study; scholar or academic field
cơ: cơ — Base; fundamental or basic foundation
sở: sở — Foundation; basis or place of operation
chính: chính — Main; correct; legitimate or proper
đáng: đáng — Worthy; deserving or justifiable
trong: trong — In; inside; within a space or group
giả: giả — To assume; false or hypothetical premise
định: định — To determine; assumption or planned decision
họ: họ — They; third person plural pronoun
rằng: rằng — That; introduces a reported speech clause
những: những — Those; plural marker for nouns
đó: đó — That; those; referring to something mentioned
đã: đã — Already; past tense marker in Vietnamese
ra: ra — Out; to come into existence or appear
đời: đời — Life; to be born or come into being
qua: qua — Through; via; by means of passing
vận: vận — Operation; fate or working of a process
hành: hành — To act; to operate or carry out
nguyên: nguyên — Original; primary or fundamental cause
nhân: nhân — Cause; factor or reason for an effect
tương: tương — Similar; mutual or corresponding to each other
tự: tự — Similar; self; by oneself or alike
như: như — Like; as; similar to something else
mà: mà — But; which; a connector for contrast
kinh: kinh — Experience; relating to economics or experience
nghiệm: nghiệm — Experience; practical knowledge gained over time
hiện: hiện — Present; current; to appear or manifest
tại: tại — At; present time or current location
chúng: chúng — We; us; they as a collective group
ta: ta — We; us; informal first person plural pronoun
là: là — To be; linking verb equating subject and predicate
kết: kết — Result; to conclude or bind together
quả: quả — Result; fruit; outcome of an action
Nếu: Nếu — If; conditional conjunction introducing a hypothesis
một: một — One; a; the number one in Vietnamese
bộ: bộ — A set; collection or volume of documents
lịch: lịch — Calendar; history or schedule of events
thành: thành — Written; completed or to become something
văn: văn — Written text; literary or documentary record
thể: thể — Can; able to; form or body of something
tạo: tạo — To create; to form or make something
cách: cách — Way; method or manner of doing something
khác: khác — Other; different; another way or thing
ngoài: ngoài — Outside; beyond; other than something specified
tác: tác — Author; to act or create something
con: con — Child; small creature or human offspring
người: người — Person; human being or people
hoặc: hoặc — Or; either one of two options
nếu: nếu — If; conditional word introducing a hypothesis
viết: viết — To write; to put words on paper
nhất: nhất — Most; superlative marker or first in rank
bị: bị — To suffer; passive marker for negative events
thúc: thúc — To push; to urge or drive forward
đẩy: đẩy — To push; to propel or motivate someone
bởi: bởi — By; because of; indicating cause or agent
động: động — Motive; movement or driving force
với: với — With; together with; accompanied by something
thì: thì — Then; conditional result marker in sentences
vậy: vậy — So; thus; then in that case
hơn: hơn — More; comparative marker indicating greater degree
gì: gì — What; anything; interrogative or indefinite pronoun
so: so — To compare; in comparison with something
hoa: hoa — Flower; floral pattern or decorative design
Khảo: Khảo — To investigate; to examine or research carefully
cổ: cổ — Ancient; archaeology or old historical study
vốn: vốn — Originally; capital; inherently by nature
tiếp: tiếp — To continue; to connect or receive something
nối: nối — To connect; to link or continue a thread
sợi: sợi — Thread; fiber or strand of material
chỉ: chỉ — Thread; only; to point at or indicate
vượt: vượt — To surpass; to go beyond a limit
điểm: điểm — Point; score or specific spot in space
còn: còn — Still; remaining; also or furthermore
giúp: giúp — To help; to assist or aid someone
ích: ích — Benefit; useful or advantageous to someone
cho: cho — For; to give; indicating recipient or purpose
tồn: tồn — To exist; to survive or remain present
ngoại: ngoại — External; outside or foreign to something
nhờ: nhờ — Thanks to; due to; to rely on
vào: vào — Into; to enter or rely upon something
niềm: niềm — Feeling; abstract belief or emotional sense
tin: tin — Belief; trust or news; to believe in
vững: vững — Firm; stable or solid in conviction
chắc: chắc — Sure; certain; firmly held belief or object
công: công — Public; work; contribution or monument
trình: trình — Project; structure or formal presentation
kỷ: kỷ — Memorial; commemorative or century period
niệm: niệm — Memory; commemoration or remembrance of event
phẩm: phẩm — Product; work of art or quality item
nghệ: nghệ — Art; craft or artistic skill and practice
thuật: thuật — Art; technique or method of doing something
hay: hay — Or; good; interesting or often used connector
chưa: chưa — Not yet; have not done something yet
bao: bao — Ever; how much; encompassing a range
giờ: giờ — Hour; time; now or ever in expressions
về: về — About; regarding; to return to something
bản: bản — Original; fundamental nature or essence
chất: chất — Nature; substance or essential quality
nay: nay — Now; today; present time or nowadays
nguồn: nguồn — Source; origin or root of something
gốc: gốc — Root; origin; fundamental beginning of something
mình: mình — Oneself; self; reflexive personal pronoun
Và: Và — And; connecting words or clauses together
địa: địa — Earth; ground; geographical or local area
truy: truy — To trace; to pursue or track back origin
ngược: ngược — Backward; reverse; against the flow or direction
dòng: dòng — Stream; flow; line or current of water
chảy: chảy — To flow; to run as liquid or current
giới: giới — World; boundary; limit or domain of field
hạn: hạn — Limit; restriction or boundary of something
khảo: khảo — To investigate; examine or study carefully
nói: nói — To speak; to say or tell something
điều: điều — Thing; matter; a subject or point discussed
hàng: hàng — Row; millions of; goods or rank in line
triệu: triệu — Million; a very large number
năm: năm — Year; five; unit of time measurement
trước: trước — Before; in front; earlier in time
nước: nước — Water; country; liquid or nation state
nhiệt: nhiệt — Heat; thermal energy or warmth
lực: lực — Force; power or strength of energy
hấp: hấp — To attract; steam or gravitational pull
dẫn: dẫn — To lead; to attract or conduct energy
ma: ma — Ghost; friction when combined with sát
sát: sát — Friction; close or near to something
sống: sống — To live; alive; life or living beings
vật: vật — Object; creature or physical matter
thực: thực — Real; actual; true or practical reality
gây: gây — To cause; to bring about an effect
cùng: cùng — Together; same; at the same time
loại: loại — Type; kind; category or class of things
ngày: ngày — Day; daytime; daily unit of time
Hơn: Hơn — More; comparative marker of greater degree
nữa: nữa — Furthermore; more; additionally or also
ngay: ngay — Right; immediately; even in emphasis
cả: cả — Even; all; entire or inclusive emphasis
thiên: thiên — Heaven; natural; astronomical or celestial
lý: lý — Reason; principle or rational basis
chừng: chừng — Degree; extent; as far as or about
mực: mực — Level; degree; ink or measure of extent
nó: nó — It; he or she; third person singular pronoun
đưa: đưa — To bring; to take or carry somewhere
trở: trở — To return; to become or turn back
lại: lại — Again; back; return or repeat an action
xa: xa — Far; distant; a long way away
thời: thời — Time; era; period or historical epoch
gian: gian — Space; time; period or room of time
khoa: khoa — Science; faculty or academic department
đạt: đạt — To reach; to achieve or attain a goal
tới: tới — To; until; reaching a point or destination
cũng: cũng — Also; too; likewise in addition to
xây: xây — To build; to construct a structure
dựng: dựng — To build; to establish or erect something
luật: luật — Law; rule or principle governing behavior
từng: từng — Once; each; formerly or at some point
đúng: đúng — Correct; right; accurate or proper
dù: dù — Although; even though; despite something
ở: ở — At; to live or stay at a place
mức: mức — Level; degree or standard of something
độ: độ — Degree; level or extent of measurement
nhỏ: nhỏ — Small; little; minor in size or degree
giai: giai — Stage; phase or period of development
đoạn: đoạn — Segment; stage or section of a process
tính: tính — To calculate; characteristic or nature of thing
toán: toán — Calculation; mathematics or computing numbers
bất: bất — Any; un-; negation prefix or any whatsoever
kỳ: kỳ — Any; strange; odd or any particular one
ứng: ứng — Application; to respond or apply to something
dụng: dụng — Use; application or practical usage of something
nào: nào — Any; which; interrogative or indefinite determiner

← Previous Next →

Unlock audio playback, vocabulary games, and reading progress tracking.

Create free account →